Khô âm đạo thực sự khiến phụ nữ cảm thấy đau rát, ngứa ngáy, không chỉ trong khi quan hệ mà còn cả trong đời sống hàng ngày. Nhưng may mắn thay, vấn đề này thường có thể được giải thích dễ dàng dưới góc độ của khoa học. VAGISAN sẽ cùng nàng giải thích điều gì khiến âm đạo trở nên khô và đau rát, đồng thời đưa ra những lời khuyên hữu ích giúp cải thiện tình trạng này.
Trải qua tình trạng khô âm đạo cùng tất cả các triệu chứng đi kèm bao gồm: đau rát, ngứa ngáy và đau khi quan hệ tình dục là sự khó chịu mà nhiều chị em phụ nữ đã, đang và sẽ trải qua trong suốt cuộc đời của mình. Và đáng tiếc là trong thời kỳ đầy biến động này, có thể gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực tác động đến mọi thứ, từ giấc ngủ đến các mối quan hệ.
Khô âm đạo có thể xảy ra vì nhiều lý do khác nhau và mặc dù nó thường được gắn liền với thời kỳ mãn kinh, nhưng nó ảnh hưởng đến phụ nữ ở mọi lứa tuổi. Ước tính có khoảng 17% phụ nữ dưới 50 tuổi và hơn một nửa số phụ nữ trên 51 tuổi đã mãn kinh từng trải qua tình trạng khô âm đạo tại một thời điểm nào đó trong đời (1).
May mắn thay, hiện nay có rất nhiều phương pháp nàng có thể làm để giúp giảm bớt các triệu chứng khó chịu, để quay trở lại tận hưởng cuộc sống.
KHÔ ÂM ĐẠO LÀ GÌ?
Trước hết, khô âm đạo về cơ bản giống như tên gọi của nó. Khô âm đạo là tình trạng khô rát do thiếu độ ẩm bên trong âm đạo.
Thông thường, có một lớp ẩm tự nhiên bao phủ thành âm đạo của bạn. Lớp này có thể mỏng về kết cấu và có cảm giác dính khi chạm vào. Sự sản xuất chất dịch này hoàn toàn phụ thuộc vào lưu lượng máu đến âm đạo của bạn. Các tế bào trong âm đạo cũng phản ứng với Estrogen, điều này có nghĩa là nồng độ Estrogen của bạn thực sự có thể ảnh hưởng đến cảm giác khô rát ở vùng kín.
Khô âm đạo thường được gắn liền với thời kỳ mãn kinh, vốn là giai đoạn gắn liền với sự thay đổi nồng độ hormone. Nàng có thể nghe các chuyên gia y tế mô tả đó là triệu chứng teo âm đạo (vaginal atrophy) – khi thành âm đạo trở nên mỏng hơn, khô hơn hoặc bị kích ứng. Điều này có thể xảy ra trong giai đoạn chuyển tiếp từ tiền mãn kinh sang mãn kinh và ước tính có 45% phụ nữ mãn kinh sẽ phát triển tình trạng teo âm đạo (2).Nhưng khô âm đạo không chỉ gây khó chịu, một nghiên cứu gần đây đã xem xét tác động của nó đối với chất lượng cuộc sống của phụ nữ tiền mãn kinh và hậu mãn kinh (3). Nghiên cứu này cho thấy những người bị khô âm đạo cho biết họ ảnh hưởng đến cuộc sống của họ tại nơi làm việc và ở nhà.
NGUYÊN NHÂN GÂY KHÔ ÂM ĐẠO
Mặc dù khô âm đạo có thể gây xáo trộn cuộc sống hàng ngày theo nhiều cách hơn những gì nàng có thể tưởng tượng, nhưng thật may là chúng ta hoàn toàn có thể biết rõ và tìm hiểu được nguyên nhân của tình trạng này.
Khô âm đạo thường do nồng độ Estrogen thấp gây ra và lưu ý rằng nồng độ Estrogen giảm là phổ biến ngay sau kỳ kinh nguyệt (mang tính tạm thời), trong giai đoạn hậu sản và trong khi cho con bú. Tuy nhiên, sự sụt giảm này là vĩnh viễn sau khi mãn kinh.
Estrogen là một trong những hormone chịu trách nhiệm điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng của bạn. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lưu lượng máu đến âm đạo, kích hoạt sản xuất chất bôi trơn âm đạo. Nếu bạn trải qua sự sụt giảm nồng độ Estrogen, cơ thể bạn sẽ làm chậm lại hoặc tạm dừng quá trình này. Các mô ở âm hộ và âm đạo của bạn cũng có thể trở nên mỏng và mong manh hơn. Kết quả là gì? Thành âm đạo của bạn trở nên kém đàn hồi, dễ bị viêm và kích ứng hơn.
Khô âm đạo có thể liên quan mật thiết nhất đến mãn kinh, vì đó là lúc nồng độ Estrogen tự nhiên của bạn giảm vĩnh viễn. Nhưng cũng có một số yếu tố khác có thể gây ra đau rát hoặc kích ứng:
Nguyên nhân nội tiết tố:
– Cho con bú và sinh con làm thay đổi nồng độ hormone của bạn. Trong thời gian này, nồng độ Estrogen của bạn sẽ thấp.
– Thuốc tránh thai nội tiết tố như thuốc uống hoặc dụng cụ tử cung (IUD hoặc vòng tránh thai), gây ra sự sụt giảm nồng độ Estrogen tự nhiên của bạn.
– Trong một số trường hợp, hóa trị và liệu pháp hormone để điều trị ung thư có thể ảnh hưởng đến cách hoạt động của buồng trứng và thay đổi khả năng sản xuất Estrogen của cơ thể bạn.
Nguyên nhân không liên quan đến nội tiết tố:
– Thuốc trị cảm lạnh và dị ứng có thể có tác dụng làm khô toàn bộ cơ thể, kể cả âm đạo.
– Một số thuốc chống trầm cảm, chẳng hạn như thuốc ức chế tái hấp thu Serotonin có chọn lọc (SSRIs), có thể làm giảm lượng chất bôi trơn mà cơ thể bạn sản xuất.
– Hội chứng Sjögren là một tình trạng ảnh hưởng đến khả năng sản xuất chất lỏng của cơ thể bạn như nước bọt, nước mắt và dịch tiết.
– Lo lắng và căng thẳng mãn tính có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu đến âm đạo của bạn, từ đó sẽ ảnh hưởng đến lượng chất bôi trơn tự nhiên mà bạn có thể tạo ra.
– Sử dụng các sản phẩm có mùi thơm, có hương liệu hoặc mạnh trên âm hộ có thể gây kích ứng thành âm đạo và cân bằng độ pH tự nhiên của âm đạo. Điều này có thể gây ra các tình trạng như viêm âm đạo và khiến bạn cảm thấy khô và kích ứng.
– Bạn có thể bị khô âm đạo trong khi quan hệ tình dục hoặc thân mật nếu bạn không cảm thấy kích thích hoặc bạn chưa sẵn sàng cho việc giao hợp.
Tùy thuộc vào độ tuổi và liệu bạn có đang tiến gần đến mãn kinh hay không, bạn có thể bị khô âm đạo vì những lý do khác nhau.
KHÔ ÂM ĐẠO TRƯỚC VÀ SAU KỲ KINH NGUYỆT
Bạn có thể nhận thấy rằng dịch tiết của mình thay đổi trong suốt chu kỳ và khô hơn vào một số thời điểm trong tháng. Điều này hoàn toàn bình thường.
Ngày đầu tiên của chu kỳ được tính là ngày đầu hành kinh, điều này rất dễ nhận biết nếu bạn có thói quen theo dõi kinh nguyệt. Trong thời gian hành kinh, nồng độ Estrogen và Progesterone của bạn ở mức thấp. Sau khi kỳ kinh kết thúc, nồng độ Estrogen bắt đầu tăng lên đây được gọi là pha nang noãn.Nồng độ Estrogen sẽ đạt đỉnh trong giai đoạn chuẩn bị rụng trứng, khi buồng trứng phóng thích trứng để thụ tinh, thường vào khoảng ngày thứ 14 của chu kỳ. Lúc này, dịch tiết âm đạo có thể có độ đặc tương tự như lòng trắng trứng và bạn ít có khả năng bị khô âm đạo nhất. Tuy nhiên, ngay sau đó, khi nồng độ Estrogen sụt giảm trở lại, bạn có thể nhận thấy mình cảm thấy khô hơn hoặc dễ bị kích ứng hơn.
KHÔ ÂM ĐẠO SAU KHI SINH VÀ TRONG THỜI GIAN CHO CON BÚ
Trong suốt thai kỳ, nồng độ Estrogen và Progesterone của bạn tăng lên đáng kể. Khi nhau thai phát triển, nó cũng bắt đầu giải phóng các hormone này. Tuy nhiên, nồng độ hormone không duy trì ở mức cao sau khi bạn sinh con. Trong vòng 24 giờ sau sinh, nồng độ Estrogen và Progesterone sẽ giảm xuống mức như trước khi mang thai. Vì Estrogen chịu trách nhiệm kích thích lưu lượng máu đến âm đạo, bạn có thể thấy mình cảm thấy khô hơn hoặc dễ bị kích ứng hơn trong giai đoạn sau khi sinh.Trong giai đoạn mang thai, cơ thể bạn sẽ bắt đầu sản xuất Prolactin (loại hormone thúc đẩy tuyến vú phát triển và kích hoạt quá trình tạo sữa). Nếu bạn chọn nuôi con bằng sữa mẹ, nồng độ Estrogen sẽ còn giảm sâu hơn nữa, vì Estrogen có thể ảnh hưởng đến khả năng sản xuất sữa của cơ thể.
KHÔ ÂM ĐẠO TRONG THỜI KỲ MÃN KINH
Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự sụt giảm Estrogen và từ đó gây ra khô âm đạo, chính là do cơ thể bắt đầu thay đổi khi bước vào thời kỳ mãn kinh. Bên cạnh khô âm đạo, các triệu chứng mãn kinh phổ biến khác bao gồm: giảm ham muốn và các cơn bốc hỏa. Cả hai đều do nồng độ Estrogen trong cơ thể bị sụt giảm gây ra.
Mặc dù độ tuổi mãn kinh trung bình tại Hoa Kỳ là 51, nhưng bạn có thể gặp các triệu chứng sớm hơn (4). Nếu bạn đang ở độ tuổi 30, mãn kinh có thể chưa nằm trong suy nghĩ của bạn, nhưng một số người cho biết họ đã trải qua các triệu chứng liên quan đến mãn kinh trong khoảng từ 30 đến 50 tuổi. Giai đoạn này được gọi là tiền mãn kinh. (5)
Đây không phải là vấn đề bạn phải tự mình gánh vác. Việc tìm kiếm lời khuyên của các chuyên gia y tế sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn những gì đang diễn ra trong cơ thể của mình, cách quản lý tình trạng khô rát cùng các triệu chứng khác, cũng như các lựa chọn phương pháp cải thiện hoặc điều trị phù hợp với lối sống của bạn.
ĐIỀU TRỊ KHÔ ÂM ĐẠO
Nếu bạn từng bị khô âm đạo, cảm giác thất vọng là điều hoàn toàn bình thường. Nhưng tin tốt là có rất nhiều phương pháp điều trị sẵn có. Vậy làm sao để biết lựa chọn nào phù hợp với bạn?
Bác sĩ Twogood giải thích: “Điều đó phụ thuộc vào nguyên nhân. Đối với điều trị mãn kinh, kem bôi chứa Estrogen và viên đặt âm đạo thường là lựa chọn ưu tiên hàng đầu.” (6)
Kem và viên đặt Estrogen có thể được dùng trực tiếp vào âm đạo và sẽ giúp tăng dần nồng độ Estrogen tại chỗ. Chúng hoạt động cục bộ, nghĩa là chỉ làm tăng nồng độ Estrogen cụ thể tại vùng âm đạo của bạn. Tuy nhiên, đối với những đối tượng đang trong giai đoạn nhạy cảm trong cuộc đời, không được sử dụng các sản phẩm có chứa hormone như Estrogen như: phụ nữ mang thai, đang cho con bú, phụ nữ đang điều trị bệnh hiểm nghèo,… thì kem dưỡng ẩm có khả năng bôi trong, bôi ngoài cùng lúc, không chứa hormone như Vagisan Moisturizing là lựa chọn an toàn hàng đầu. Không chỉ có tác dụng tức thì, mà còn là phương pháp nuôi dưỡng, chăm sóc vùng bí mật từ bên trong, cải thiện tình trạng khô, hỗ trợ chống lão hoá, teo âm đạo… Ngoài ra, bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc khác. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu bất kỳ loại thuốc mới nào, quan trọng là bạn phải trao đổi với chuyên gia y tế về lợi ích và các tác dụng phụ tiềm ẩn. (7,8)Nếu nguyên nhân không phải do nội tiết tố, sử dụng các loại dầu như dầu jojoba, dầu ô liu hoặc dầu dừa làm chất dưỡng ẩm vùng kín cũng có thể mang lại hiệu quả. Các chất bôi trơn và dưỡng ẩm tại chỗ có thể giúp giảm đau rát và khó chịu ngay lập tức. Tuy nhiên, hãy kiểm tra kỹ nhãn sản phẩm trước khi dùng. Dù chúng có thể có mùi thơm dễ chịu, bạn nên tránh sử dụng bất kỳ loại kem dưỡng nào có mùi thơm quá nồng lên vùng âm hộ.
CÁCH CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG KHÔ ÂM ĐẠO
Đôi khi không thể ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng khô âm đạo. Tuy nhiên, việc chú ý đến cơ thể, nhận diện các triệu chứng ngay khi chúng xuất hiện, cũng như tìm cách xử lý và điều trị sớm có thể giúp việc điều trị hiệu quả và nhanh chóng hơn. Dưới đây là một số gợi ý bạn có thể cân nhắc:
– Chất bôi trơn: Giúp giảm đau khi quan hệ tình dục nếu bạn bị khô âm đạo từ nhẹ đến trung bình. Nếu bạn sử dụng bao cao su, hãy tránh các sản phẩm gốc dầu vì dầu làm phân hủy latex và khiến bao cao su dễ bị rách..
– Tránh các sản phẩm có mùi thơm: Vùng da quanh âm đạo đặc biệt nhạy cảm; ngay cả việc thay đổi xà phòng hoặc nước giặt cũng có thể gây kích ứng da. Hãy cố gắng tránh xa các sản phẩm có mùi thơm nồng như Dung dịch vệ sinh phụ nữ làm mềm và chống lão hóa Vagisan Intimwaschlotion.
– Kem dưỡng ẩm âm đạo: Đây là loại kem bôi bên trong âm đạo để giữ ẩm. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ về lựa chọn tốt nhất và tránh bất cứ thứ gì có hương vị, màu sắc hoặc nước hoa. Kem dưỡng ẩm, chống lão hóa vùng kín Vagisan Feuchtcreme hay Viên đặt dưỡng ẩm chuyên sâu chống lão hóa vùng kín Vagisan Feuchtcreme Cremolum là lựa chọn đáng được cân nhắc.
– Tránh hút thuốc: Hút thuốc làm giảm lưu lượng máu, đồng nghĩa với việc ít máu và oxy đến âm đạo hơn. Nó cũng có thể làm giảm hoạt động của estrogen mà cơ thể bạn sản xuất.– Duy trì đời sống tình dục đều đặn: Lưu lượng máu đến các mô âm đạo tăng lên khi phụ nữ được kích thích tình dục, vì vậy đây thực sự là một trong những cách tốt nhất để giảm mức độ nghiêm trọng của tình trạng khô rát. Lưu ý rằng điều này không nhất thiết phải là quan hệ xâm nhập hay cần có bạn đời, nàng đừng cố chịu đựng cơn đau, làm bất cứ điều gì có khả năng tăng lưu lượng máu đến khu vực này đều sẽ có ích miễn là an toàn cho sức khỏe.
KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM BÁC SĨ?
Nếu bạn nhận thấy dịch tiết bất thường, chảy máu sau khi quan hệ hoặc giữa các kỳ kinh hoặc tình trạng khô âm đạo đang cản trở cuộc sống hàng ngày, hãy liên hệ với bác sĩ. Bạn không cần phải âm thầm chịu đựng.
Để xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc tìm hiểu tiền sử bệnh lý, đặt câu hỏi về chu kỳ kinh nguyệt, lịch sử tình dục và các tình trạng sức khỏe trước đây.
Sau đó, họ có thể tiến hành khám phụ khoa bằng mỏ vịt để kiểm tra thành âm đạo. Nếu nghi ngờ nồng độ hormone thấp, bạn có thể cần làm xét nghiệm máu.
KẾT LUẬN
Mặc dù khô âm đạo thường liên quan nhất đến thời kỳ mãn kinh, nhưng nó có thể ảnh hưởng đến bạn vào bất kỳ thời điểm nào. Các sự kiện khác trong cuộc sống như sinh con, tiền mãn kinh hoặc thay đổi biện pháp tránh thai đều có thể gây ra tình trạng này.
Tin tốt là việc điều trị thường đơn giản và đôi khi bạn không cần phải đi khám. Một số biện pháp không kê đơn (như chất bôi trơn và kem dưỡng ẩm/ viên đặt dưỡng ẩm chuyên dụng) có thể làm dịu sự khó chịu.
Thay đổi nội tiết tố là một phần của cuộc sống, nhưng chúng không được phép cản trở bạn. Hy vọng những hướng dẫn này đã giúp bạn có thêm thông tin để bắt đầu chăm sóc bản thân tốt hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Goncharenko, Vadym và các cộng sự. “Khô âm đạo: Hồ sơ bệnh nhân cá thể hóa, rủi ro và các biện pháp giảm thiểu.” Tạp chí EPMA, tập 10, số 1, tháng 3 năm 2019, trang 73 – 79.
(2,6) Edwards, D., và N. Panay. “Điều trị teo âm hộ âm đạo/hội chứng tiết niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh: Tầm quan trọng của thành phần chất bôi trơn và chất dưỡng ẩm âm đạo như thế nào?” Climacteric: Tạp chí của Hiệp hội Mãn kinh Quốc tế, tập 19, số 2, tháng 4 năm 2016, trang 151 – 61.
(3) Smith, Adam B., và các cộng sự. “Tác động nhân văn và kinh tế của tình trạng khô âm đạo ở phụ nữ tiền mãn kinh, trong mãn kinh và hậu mãn kinh.” Tạp chí Sức khỏe Phụ nữ (Journal of Women’s Health), tập 29, số 11, tháng 11 năm 2020, trang 1457 – 63.
(4) “Mãn kinh.” Mayo Clinic, ngày 14 tháng 10 năm 2020, www.mayoclinic.org/diseases-conditions/menopause/symptoms-causes/syc-20353397.
(5) “Tiền mãn kinh.” Cleveland Clinic, www.my.clevelandclinic.org/health/diseases/21608-perimenopause. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2025.
(7) D,Chatsiproios, Schmidts-Winkler, và các cộng sự (2019). “Điều trị tại chỗ tình trạng khô âm đạo bằng kem không chứa nội tiết tố ở phụ nữ đang điều trị ung thư vú – Một nghiên cứu đa trung tâm triển vọng mở.” PLOS ONE 14(1): e0210967. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0210967(8) Dusann Eichler, Mareike Panz, và các cộng sự. “Một lựa chọn không chứa nội tiết tố hiệu quả với khả năng dung nạp cao đối với các triệu chứng khô âm đạo từ nhẹ đến trung bình liên quan đến mãn kinh.” Maturitas, tập 185, năm 2024, 107978, ISSN 0378-5122, https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2024.107978.
